Znameniti ruski grof iz Hercegovine,predak Jovana Dučića

 Danas se među Srbima malo ko seća visprenog Hercegovca, darovitog diplomate, čoveka od najvišeg poverenja ruskog imperatora Petra Velikog, pretka Jovana Dučića – grofa Save Vladislavića.

Srbe i Ruse spaja pravoslavlje, kultura, savezništvo iz mnogih ratova i osećaj pripadnosti istočno-pravoslavnoj civilizaciji, koja je poslednji duhovni ostatak nekadašnjeg Romejskog carstva. Mnogi od Srba i dan-danas Rusiju doživljavaju kao „majčicu“ i iskreno je vole bez obzira na daljinu i geopolitičke okolnosti u kojima se nalazi. Jedan Srbin je ostavio posebno dubok trag u istoriji Rusije. Danas se među Srbima malo ko seća visprenog Hercegovca, darovitog diplomate, čoveka od najvišeg poverenja ruskog imperatora Petra Velikog, pretka Jovana Dučića – grofa Save Vladislavića.

Iako nije pouzdano utvrđen tačan datum i mesto njegovog rođenja, uzima se da je rođen 1668. godine u selu Jaseniku, blizu Gacka u Hercegovini. Njegov otac Luka bio je imućan seoski knez, koji se u nekim izvorima pominje kao veoma blizak prijatelj Svetog Vasilija Ostroškog. Nakon turskog napada na njegovo vlastelinstvo, Luka Vladislavić  je bio primoran da se preseli u Dubrovnik. Nakon preseljenja svom prezimenu dodaje naziv Raguzinski, po gradu u kome se nastanio. Kao i mnogi mladi Dubrovčani, njegov sin Sava je u svojoj mladosti pohađao jezuitske škole u kojima je stekao solidno obrazovanje, koje je upotpunio izučavajući ekonomiju u Španiji i Francuskoj. Ubrzo je uplovio u trgovačke vode, koje su ga naučile veštinama koje će odrediti njegov životni put.

Trgovački poslovi su ga odveli 1698. godine u Carigrad, gde je, iako mlad, kao čovek od struke i poverenja, za Dubrovčane završavao mnoge stvari u njihovom interesu. Njegova diplomatska karijera, kako navodi naš veliki pesnik Jovan Dučić, počinje 1699. godine, kada u Carigradu sreće jerusalimskog patrijarha Dositeja, velikog prijatelja Rusa. Dositej ga je, kao poverljivog čoveka, preporučio ruskom izaslaniku u Carigradu Jemeljanu (Emilijanu) Ivanoviču Ukrajincovu. Usluge Save Vladislavića dobro su došle i još nekolicini ruskih poslanika na Porti, koji su se brzo uverili u Savine diplomatske sposobnosti. Tajnim kanalima on je pribavio tekst ugovora Osmanlijskog carstva sa Francuskom, Engleskom, Austrijom i Mletačkom republikom, koji su kasnije iskorišćeni pri sklapanju rusko-turskog mira. Ova akcija je doprla do uha ruskog imperatora Petra Velikog (1682-1725) koji ga je pozvao u audijenciju i upoznao u Azovu, jula 1702. godine. Od tada on postaje careva „desna ruka”, čovek od najvišeg poverenja, bez kojeg nije mogao da se obavi nijedan ozbiljan diplomatski zadatak.

Otputovao je u Moskvu, ali se brzo vratio u Carigrad, ovoga puta kao trgovački i diplomatski predstavnik carskog dvora, zajedno sa ruskim vlastelinom Petrom Tolstojem, pretkom velikog svetskog književnika Lava Nikolajeviča Tolstoja. Nakon ove diplomatske misije vratio se u Moskvu a sa njim je u rusku prestonicu došao i njegov brat Jovan sa četiri sina. U Moskvu je Sava Vladislavić tada doveo i jednog mladog Etiopljanina koga je kupio na carigradskoj pijaci robova i poklonio ga imperatoru. Mladi rob se zvao Ibrahim Hanibal. Car se obradovao ovom poklonu, pokrstio je mladića, dao mu svoje ime Petar, poslao ga u poznate ruske škole. Ovaj Etiopljanin bio je pradeda velikog ruskog pesnika Aleksandra Sergejeviča Puškina. Te činjenice bio je svestan i sam Puškin, odakle potiče i njegova naročita naklonost prema Srbima.

Misija Save Vladisavljevića u Carigradu je bila izuzetno plodna. Među brojnim izveštajima koje je tada doneo bio je i rukopis „Tajni opis Crnog mora”. Za učinjene usluge car Petar Veliki bogato ga je nagradio darujući mu dvorac u Pokrovki, u Moskvi, i pravo da se bavi trgovinom na Azovu, u Malorusiji, kao i sa inostranstvom. Zbog njegovih zasluga u ratu Rusije sa Švedskom dodatno je nagrađen imanjima u Malorusiji, a zbog dobrog osmišljavanja plana monetarne i poreske reforme odlikovan je od strane imperatora Petra Velikog i svrstan u red najznačajnijih ljudi Rusije toga doba.

Zauzevši visok položaj na ruskom dvoru i približivši se caru Petru Velikom, najviše državne pozicije pozicije koristio je za skretanje pažnje ruskom vladaru na tragičan položaj Srba na Balkanu koji su živeli u granicama Osmanlijskog carstva. On je tada, kako kaže Jovan Dučić, „prvi postavio srpsko pitanje u Rusiji kao glavni problem Balkana”. Na Savino insistiranje, car Petar Veliki je početkom 18. veka poslao u Sremske Karlovce prvu gramatiku i bukvar preko učitelja Maksima Suvorova. To je označilo nastanak prve srpske škole u Sremskim Karlovcima, rasadnika srpske kulture i prosvetiteljstva.

Angažovao se da se na ruski jezik prevede knjiga „Kraljevstvo Slovena” Mavra Orbinija, štampana još 1601. godine u Pezaru na italijanskom jeziku. Petar Veliki je dao odobrenje za taj projekat. Sava Vladislavić se tada prihvatio da sa italijanskog na ruski jezik prevede Orbinijevo delo, koje je sadržavalo do tada najcelovitiju istoriju ne samo Srba, nego i ostalih balkanskih naroda. Knjiga se na ruskom pojavila 1722. godine. Tek tada su Rusi počeli da na pravi način razumevaju etničke i istorijske prilike na Balkanu i da razlikuju Slovene od Grka. Iz ovog Vladislavićevog prevoda podatke su crpili i potonji srpski istoričari Vasilije Petrović i Jovan Rajić. Posebno je uticala na bugarske istoričare – prema njoj je Pajsije Hilandarac, otac bugarskog nacionalnog preporoda, napisao delo „Istorija slavenobulgarskaja”.

Za sve vreme koje je proveo u ruskoj diplomatskoj službi grof Sava Vladislavić bio je umešan u sve važne državne poslove. Zaključio je vojni savez sa vladajućim knezom Moldavije u Jašiju, mir sa turskim sultanom u Prutu, konkordat sa papom u Rimu. Krunu njegove diplomatske karijere predstavlja razgraničenje između dva najveća carstva na svetu – Rusije i Kine. Posle mnogo sastanaka, hiljada pređenih kilometara, diplomatskih peripetija, pregovaračkih igri nerava, Sava Vladislavić je uspeo da 5. aprila 1728. godine na reci Buri utvrdi državnu među koja razdvaja Rusiju i Kinu. Time je rešen vekovni spor dve velike imperije, koji je mnogo puta do tada bio povod za brojne sukobe. Treba istaći da se granica koju je pre dva stoleća utvrdio grof Sava Vladislavić gotovo ne razlikuje od one kakva je i danas. To samo po sebi dovoljno govori o veličini i značaju onoga što je učinio. Pored razgraničenja sa Kinom, njegovom zaslugom je podignuta i prva pravoslavna crkva u Pekingu. O svojoj diplomatskoj misiji i boravku u Kini ostavio je „Tajni izveštaj o sili i situaciji kineskog carstva”. Zbog svega ovoga odlikovan je ordenom Aleksandra Nevskog.

Granični prelaz između Rusije i Kine, Kjahta, kraj 19. veka

Posle smrti imperatora Petra Velikog, na vlast u Rusiji dolazi njegova supruga Katarina I, od koje je Sava Vladislavić dobio titulu grofa 24. februara 1725. godine. Dobio je i pravo da u Sibiru, na Dalekom istoku, podigne utvrđenja kao što su Selingiskoj i Čikonskoj, a na Svetu Trojicu 1727. godine, što je za Srbe važno, osnovao je grad Trojickosavskij, u kom je sagradio crkvu posvećenu Svetom Savi Srpskom. Grad Trojickosavskij i danas postoji i zove se Kjahta.

Ipak, njegov život nije imao srećan kraj. Dočekao je smrt majke, monahinje Teofanije, kao i upokojenje sve tri ćerke koje mu je rodila njegova supruga Virgilija. Najstarijoj kćerki Ani kumovala je Ana Petrovna, kćerka cara Petra Velikog. Umro je 17. juna 1738. godine i sahranjen je pored majke i tri kćeri u Blagoveštenjskoj crkvi u Lavri Aleksandra Nevskog u Petrogradu. Njegovo telo jesahranjeno onde gde su sahranjivani i najbliži carski rođaci, između ostalih i rođeni brat Petra Velikog. Vek kasnije, pored našeg grofa Save sahranjen je i čuveni ruski vojskovođa Aleksandar Suvorov. To najbolje svedoči o tome koliko je Sava Vladislavić bio cenjen u Rusiji.

I u poslednjim časima života Sava Vladislavić je mislio na svoj narod koji se nalazio hiljadama kilometara daleko od njega. U testamentu, svom sinovcu i nasledniku Mojsiju Ivanoviću naložio je „da pošalje u srpske zemlje dva sanduka slovenskih knjiga”. Na taj način je želeo da se barem simbolično oduži narodu iz koga je potekao i zemlji svojih otaca koja ga je danas, nažalost, zaboravila. Na nama je da barem malo pokušamo da skinemo veo zaborava sa čoveka čiji životopis više odgovara nekom holivudskom junaku nego darovitom diplomati iz kršne Hercegovine. Spomenici podignuti njemu u čast danas krase tri grada, simbolično povezujući njegov život – Gacko, Sankt Petergburg i Sremske Karlovce. Nadamo se da će spomenik posvećen našem znamenitom ruskom grofu iz Hercegovine uskoro ukrasiti i našu prestonicu.

akademskikrug