„Gornji Horizonti“- Horizonti za Nevesinje

Projekat „Gornji Horizonti“ predstavlja višenamjenski projekat korišćenja voda sa teritorije opštine Nevesinje. Osnova projekta se ogleda u izgradnji niza hidrotehničkih objekata (brane, otvoreni kanali i tuneli) kojima se vode sa teritorije opštine Nevesinje kontrolisano koriste u svrhe navodnjavanja, kontrole poplava i proizvodnje električne energije.

Koncept projekta

Projekat „Gornji Horizonti“ predstavlja višenamjenski projekat korišćenja voda sa teritorije opštine Nevesinje. Osnova projekta se ogleda u izgradnji niza hidrotehničkih objekata (brane, otvoreni kanali i tuneli) kojima se vode sa teritorije opštine Nevesinje kontrolisano koriste u svrhe navodnjavanja, kontrole poplava i proizvodnje električne energije. U sklopu projekta predviđa se izgradnja dvije velike brane, „Rilja“ i „Pošćenje“ čijom izgradnjom bi se formile dvije vještačke akumulacije. Voda iz akumulacije „Rilja“ bi se koristila za pokretanje hidrocentrale „HE Nevesinje“ instalisane snage oko 60 MW. Ista voda bi (uz dodatne izvore nizvodno od Rilja) dalje činila drugu akumulaciju koja se formira pravljenjem brane „Pošćenje“. Voda iz akumulacije Pošćenje bi se podzemnim tunelom dužine 12 km vodila do hidrocentrale „HE Dabar“ ukupne instalisane snage 160 MW. Iz hidrocentrale „HE Dabar“ voda bi dalje išla kroz Dabarsko i Fatničko polje otvorenim kanalom , koji osim transporta ove vode služi i za navodnjavanje, ali i odvodnjavanje ova dva polja. U konačnici, voda iz ova dva polja nizom kanala i tunela završava na teritoriji opštine Bileća („Srednji Horizonti“) gdje se instališe jedna manja hidrocentrala i iz nje voda dalje ide u postojeću akumulaciju „Bileća“ iz koje se formira rijeka Trebišnjica koja se već nalazi u sistemu hidroelektrana u sklopu sistema „HET“ koji zajedno sa hidrocentralom „Dubrovnik“ čine sistem „Donjih horizonata“ .
Na ovaj način konceptom „Gornjih Horizonata“ voda sa teritorije opštine Nevesinje (koja sa oko 1000 km² predstavlja teritorijalno najveću opštinu Hercegovine i najvećeg recipijenta atmosferskih padavina od kojis se uz podzemne izvore formira slivno područje ovog hidrosistem) bi bila korišćena u različite svrhe i trajno bi bio riješen problem navodnjavanja u sušnim i poplava u kišnim periodima.
Efekti u oživljavanju i poboljšanju poljoprivredne proizvodnje navodnjavanjem agrara Nevesinjskog polja (koji je do sada bio nedovoljno korišćen) su finansijski mnogostruko veći u odnosu na sadašnju poljoprivrednu proizvodnju po kojoj je i bez sistema „Gornjih Horizonata“ Nevesinje prepoznatljivo.
Osim toga, najveći ekonomski efekat izgradnjom ovog sistema postigao bi se proizvodnjom električne energije na dvije centrale u sklopu sistema koje bi ukupno imale instalisanu snagu 220 MW (poređenja radi „HET“ ima snagu 180 MW a termoelektrana „Gacko“ 300MW).

Realizacija projekta

Prve ideje za projekat „Gornjih Horizonata“ datiraju još iz pedesetih godina prošlog vijeka kada je razrađena ideja i formulisan koncept „Hercegovačkih horizonata“ (gore navedeni gornji, donji i srednji). Od ovog konecpta odmah se pristupilo samo izgradnji sistema hidocentrala na Trebišnjici koje su sa proizvodnjom električne energije započele već početkom sedamdesetih godina prošlog vijeka. U međuvremenu osim djelimične izrade projektne dokumentacije i geoloških istraživanja koji su rađeni osamdesetih godina, na realizaciji projekta nije rađeno mnogo.
Aktivnosti na projektu se ponovo inteziviraju 2010. godine kada se pokreće inicijativa za osnivanje posebnog preduzeća u sklopu Mješovitog Holdinga Elektroprivrede Republike Srpske, i u proljeće 2011. osniva se preduzeće „HE Dabar“ koje ima cilj oživljavanja projekta „Gornji horizonti“. Iste godine se otpočinje sa realizacijom radova na izgradnji pripremnih objekata na teritoriji opštine Nevesinje. Paralelno sa tim, iste godine, za izradu Glavnog projekta cjelokupnog sistema „Gornjih Horizonata“ angažuju se eminentne međunarodne projektne kuće. Iste godine započinju i aktivnosti oko eksproprijacije zemljišta na kome će biti građeni objekti sistema. Kao kumulativni rezultat četverogodišnjeg rada na aktuelizaciji projekta (izvođenje pripremnih radova, različite dozvole, izrada projektne dokumentacije, rješavanje imovinsko-pravnih odnosa) u septembru 2014. godine nadležno Ministarstvo RS izdalo je građevinsku dozvolu za realizaciju projekta „Gornji Horizonti“ čime su se stvorili uslovi za početak izvođenja radova iz Glavnog projekta sistema „Gornji Horizonti“. Sve navedene aktivnosti koje su pokrenute na projektu „Gornji Horizonti“ predstavljaju nezaustavljiv zamajac izgradnji ovgog kapitalnog i za Nevesinje istorijskog projekta.

Realizacija pripremnih radova na teritoriji opštine Nevesinje

Od 2010. godine do jeseni 2014. paralelno sa izradom Glavnog projekta, pristupilo se faznoj pripremi Glavnih projekata i izvođenju pripremnih radova koji će služiti kao osnova za izgradnju glavnih objekata u sistemu (brane, tunela, hidrocentrale…). U sklopu ovih pripremnih radova do sada su potpisani i/ili realizovani sljedeći ugovori:
Izgradnja pristupnog puta od Zovog Dola do portala „Straževica“ kojim se obezbjeđuje pristup portalu sa Zovog Dola. Put je dužine 850 m i završen je avgusta 2014. Vrijednost realizovanih radova je 520,000.00 KM.
Izgradnja pristupnog puta do brane Pošćenje kojim se obezbjeđuje pristup brani „Pošćenje“ sa puta Biograd-Zovi Do.Put je dužine 900 m i završen je avgusta 2014. Vrijednost realizovanih radova je 850,000.00 KM.
Izgradnja pristupnog puta od Zovog Dola do jame Udbina. Put ide postojećom trasom ka Lukavcu. Početak radova je predviđen za jesen 2014. Vrijednost radova je 140,000.00 KM.
Izgradnja pristupnog puta od ulazne građevine na jezeru do brane Pošćenje kojim se obezbjeđuje komunikacija između ta dva objekta. Isti put će predstavljati novu putnu komunikaciju između sela Zovog Dola i Biograda i dalje ka Nevesinju i biće dostupan za javnu upotreb stanovništv. Put je dužine 5.2 km. Početak radova je predviđen za jesen 2014. Vrijednost radova je oko 3,450,000.00 KM.
Izgradnja vodovoda od jame Udbine do Zovog Dola, odakle se vodovod račva u dva kraka od kojih jedan ide ka brani „Pošćenje“ a drugi ka Vojinama i dalje za vodosnabdijevanje Nevesinja. Radovi na izvođenju vodovoda su u toku. Ukupna vrijednost radova je oko 3,250,000.00 KM. Završetak radova predviđen je do proljeća 2015.
Izgradnja dalekovoda od Berkovića do jame Udbine i od jame Udbina ka brani „Pošćenje“ i dalje do Nevesinja. Dalekovod ima primarnu namjenu za napajanje gradilišta u fazi izgradnje objekata na „Gornjim Horizontima“ a nakon puštanja u pogon elektrana iz sistema „Gornjih Horizonata“ služiće kao rezervni dalekovod za opskrbljivanje opštine Nevesinje čime će se obezbjediti energetsko napajanje opštine. Ukupna vrijednost radova je oko 4,500,000.00 KM. Završetak radova predviđen je do jeseni 2015.
Izgradnja puta Zovi Do-Divin ukupne dužine 17.00 km kojim se postojeća putna komunikacija Nevesinje-Trebinje preko Gacka skraćuje sa postojećih 127 na novih 89 km. Realizacija radova je u toku. Kraj radova je predviđen za jesen 2014. Vrijednost radova je oko 2,900,000.00 KM.

Investicija-dva opštinska budžeta godišnje

Prostim sabiranjem do sada investiranih radova (samo u pripremnim radovim ako uključuju putnu infrastrukturu, vodovode i dalekovode) dođe se do cifre od petnaest miliona i šest stotina hiljada maraka. Ako se na tu sumu doda 2,700,000.00 KM koliko je do sada mještanima sela isplaćeno na ime eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje ovih objekata, dođe se do sume od preko osamnaest milona i trista hiljada konvertibilnih maraka direktno investiranih u „vidljive“ investicije.
Osim ovog za potrebe istraživačkih radova, izrade projektne dokumentacije, angažovanju stručnog nadzora na izvođenju projekata, angažovanju stručnih revidenata projekata investirano je u (na terenu infratsrukturno „nevidljive“) projekte suma veća od gore pomenute sume investirane direktno u izvođenje radova.

Primjera radi, o značaju i vrijednosti investicije najbolje govori činjenica da cjelokupan budžet opštine Nevesinje iznosi oko pet miliona konvertibilnih maraka na godišnjem nivou. Ako ovu cifru uporedimo sa cifrom od četrdeset miliona konvertibilnih maraka koliko je na realizaciju projekat u sklopu „Gornjih Horizonata“ uloženo jasno je da su na godišnjem nivou svake godine na teritoriju opštine Nevesinje uložena dva godišnja budžeta u sklopu investicije „Gornji Horizonti“.

(snsd-nevesinje)